Barazia gjinore, zhvillimet dhe prespektivat në Shqipëri

Fokus në strategjinë dhe në politikat mbështetëse të Qeverisë, si dhe disa efekte të para pozitive inkurajuese për të vijuar më tej

Ministria e Financave dhe Ekonomisë ka në fokus të politikave të saj mbështetjen e grave nëpërmjet instrumentave të ndryshëm, sidomos në biznes dhe aksesin në financë.

Sipas të dhënave të fundit të publikuara nga INSTAT për rolin e grave dhe burrave në ekonomi, në vendimmarrje dhe biznes, rezulton se:

– Përqindja e grave pronare ose administratore në ndërmarrjet aktive është 25,5 %, nga 25,4 % në vitin 2019, pavarësisht situatës së pandemisë;

– Ndërmarrjet me pronare apo administratore gra janë të përqendruara në qarkun e Tiranës me 32,8 %, ndjekur nga qarku i Lezhës me 28,5 %;

– 43,2 % e huamarrësve dhe 43.5 % e depozituesve në bankat tregtare ishin gra.

Roli i gruas në shoqëri u prek ndjeshëm nga pandemia Covid-19, e cila ndikoi në rritjen e papunësisë dhe të punës së papaguar brenda familjes.

Ndonëse të dhënat e fundit paraqesin një përmirësim në shumë prej indikatorëve të barazisë gjinore, Ministria e Financave dhe Ekonomisë mbetet e angazhuar për të forcuar rolin e gruas më tej dhe për të mbyllur boshllëqet gjinore përmes politikave të saj.

Aktualisht gratë përbëjnë 50,2 % të popullsisë gjithsej, me një moshë mediane 38,6 vite.

Sipas të dhënave, në vitin akademik 2019-2020, nga afërsisht 33 mijë studentë të diplomuar në arsimin e lartë, vajzat përbënin 65,3 %.

Studentet preferojnë kryesisht degët: biznes, administrim dhe ligj (28,4 %), shëndet dhe mirëqenie (16,3 %) dhe art dhe shkenca humane (13,0 %).

Ndërsa referuar të dhënave nga tregu i punës dhe mbrojta sociale ( grup mosha 15-64 vjeç) mund të veçojmë se pjesëmarrja e grave në forcat e punës llogaritet në masën 61,2 % dhe shkalla e punësimit është 61,2 % rreth 16 pikë përqindje më e ulët krahasuar me burrat;

– 43,3 % e grave janë të punësuara me pagë, ndërsa 22,8 % e tyre punojnë pa pagesë në biznesin e familjes;

– Punësimi që mbizotëron është ai në sektorin e bujqësisë, me 41,4 % e të punësuarave gra;

– Hendeku gjinor në paga është 6,6 %, një ulje me 3,5 pikë përqindje krahasuar me vitin 2019;

– Nga përfituesit e pensioneve urbane, 47,4 % janë gra dhe mosha mesatare e daljes në pension është 61,1 vite, krahasuar me 65,1 vite për burrat.

Referuar barazisë gjinore në Qeverisje, Shqipëria renditet në 5 vendet më të ekuilibruara në botë përsa i përket përbërjes së kabinetit qeveritar, me 53.3% gra në pozita ministrore dhe 29.0% gra, anëtare të Parlamentit.

Cili ka qënë roli i politikave mbështetëse të qeverisë?

Prej vitesh tashmë Ministria e Financave dhe Ekonomisë ka dhënë  mbështetje duke vendosur fokus në barazinë gjinore në raport me vendosjen e një zëri të veçantë në  buxhet për gratë, ndërsa Shqipëria është i vetmi vend në Ballkan që ka përfshirë në ligjin organik të buxhetit edhe buxhetimin gjinor.

Aktualisht 9% e shpenzimeve buxhetore, deri në vitin 2023 parashikohet të dedikohen për adresimin e objektivave gjinorë, ku qëllimi është sigurimi për gratë dhe vajzat, përmes politikave, mbështetje të vazhdueshme financiare.

Rezultatet janë të dukshme në nivelin e integrimit të Buxhetimit të Përgjigjshëm Gjinor në Programin Buxhetor Afatmesëm, ku numri i programeve buxhetore që përfshijnë në mënyrë efektive objektivat e lidhura me elementë gjinorë është rritur nga 9 Programe në 2015, në 38 të tilla në 2020.

Integrimi i perspektivës gjinore vazhdon të mbetet angazhim i shtuar në politikat e MFE në përpjekjet për realizimin e parimit të barazisë gjinore dhe respektimit  plotësisht në vendin tonë gjithashtu edhe nëpërmjet nismave ligjore që kanë qënë rezultative, si

1. a) Ligji Nr.15/2019 “Për Nxitjen e Punësimit” , që ka për qëllim rritjen e punësueshmërisë së forcave të punës, nëpërmjet ofrimit të shërbimeve dhe programeve publike të punësimit, të vetëpunësimit dhe të kualifikimit profesional.
2. b) Ndryshimet e Kodit të Punës , që janë në linjë me legjislacionin e Bashkimit Europian, për të mbështetur barazinë gjinore në tregun e punës, kryesisht të lidhura me rritjen e ndërgjegjësimit dhe mbështetjen e fuqizimit ekonomik të grave në tregun e punës
3. c) Ligji Nr.110/2018 “Për Noterinë”, është një arritje në çështjet e rregullimit të barazisë gjinore në aspektin e mbrojtjes së pasurive të grave dhe vajzave. Zbatimi i tij zvogëlon ndjeshëm pengesat për akses në financë për femrat dhe garanton të drejtat e pronësisë së bashkëshortëve për pasuritë e fituara gjatë martesës, kur bashkëshortët janë në regjimin pasuror martesor në bashkësi.
4. d) Ligji Nr. 111/2018, “Për kadastrën”, rregullon çështjet e barazisë gjinore, lidhur me regjistrimin e pasurisë së bashkësisë ligjore.
5. e) Ligjit Nr.65/2016, “Për Ndërmarrjet Sociale në Republikën e Shqipërisë”, rregullon veprimtarinë e ndërmarrjeve sociale, me qëllim mbrojtjen dhe përfshirjen sociale të grupeve vulnerabël duke shënuar një hap thelbësor drejt barazisë gjinore, pasi këto shërbime lehtësojnë pjesëmarrjen e grave në tregun e punës.

Në Strategjinë e re të Zhvillimit të Biznesit dhe Investimeve 2021-2027 sigurohet një mbështetje më e madhe për përmirësimin e klimës së biznesit në tërësi dhe suportin e grave sipërmarrëse në veçanti.

Është në proces disbursimi i kredisë për Mbështetjen e Barazisë Gjinore në akses për mundësi ekonomike në Shqipëri falë marrëveshjes me Bankën Botërore dhe Agjencisë Franceze për Zhvillim (AFD).

Disbursimi i huasë ka për qëllim përmirësimin e aksesit të femrave tek asetet, rritjen e mundësive të tregut të punës për femrat dhe forcimin e masave institucionale për krijimin e politikave të informuara gjinore.

Përtej angazhimit konstant në politikë bërje brenda vendit të Qeverisë Shqiptare, Ministrja Anila Denaj mban edhe rolin e anëtares në Komitetin Këshillues të Bankës Botërore për Çështjet Gjinore dhe Zhvillimin, prej Qershorit të vitit 2020, me një mandat 2 vjeçar.

Në këtë funksion, anëtarët e këtij këshilli ndihmojnë Bankën Botërore të vlerësojnë masat për të përshpejtuar ngushtimin e hendekut midis burrave dhe grave në mundësitë ekonomike dhe fuqizimin dhe ofrojnë rekomandime dhe sugjerime për të forcuar efektivitetin e politikave për barazinë gjinore.